Atlas wina · Włochy · Italy • Piedmont

Piemont

Mgły nad Langhe i wzgórza Nebbiolo

Piemont leży na północnym zachodzie Włoch, u stóp łuku Alp, między Francją, Szwajcarią a Ligurią. Na południe od Turynu rozciągają się wzgórza Langhe, Roero i Monferrato, gdzie winnice sąsiadują z sadami orzechów laskowych, lasami, w których rosną trufle i średniowiecznymi wioskami na grzbietach.

Stolica regionuTuryn
KlimatJesienne mgły w dolinach
GlebyMargle wapienne
Główny szczepNebbiolo

Treści edukacyjne dla osób pełnoletnich

Karta Wine Stories: ilustrowana mapa regionu Piemont
Akwarela: jesienne wzgórza Langhe w porannej mgle, rzędy winnic, wioska z zamkiem na grzbiecie i ośnieżone Alpy w tle
Langhe jesienią: mgła w dolinie Tanaro, winnice na stromych zboczach, wioski z wieżami i zamkami, a na horyzoncie łuk Alp.

Krajobraz i historia

Region u stóp gór
i jesiennych mgieł.

Nazwa Piemont oznacza „u stóp gór”. Region otaczają od zachodu i północy Alpy, od południa Apeniny Liguryjskie, a jego środek zajmuje dolina Padu. Winorośl uprawiano tu już w czasach rzymskich.

W dokumencie z 1268 roku z Rivoli pod Turynem pojawia się nazwa „nibiol”. To najstarsza znana wzmianka o szczepie Nebbiolo. Od XVI wieku Turyn był stolicą księstwa Sabaudii, a pałace rodu sabaudzkiego są dziś na liście UNESCO.

W XIX wieku Camillo Benso, hrabia Cavour, był przez lata burmistrzem Grinzane i prowadził w swoim majątku doświadczenia z uprawą winorośli i wytwarzaniem wina. Później jako premier współtworzył zjednoczone Włochy, których pierwszą stolicą w latach 1861–1865 był Turyn.

W 2014 roku „Krajobraz winnic Piemontu: Langhe-Roero i Monferrato” wpisano na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Wpis obejmuje pięć obszarów winiarskich i zamek w Grinzane Cavour, łącznie prawie 11 tysięcy hektarów w 29 gminach.

Oś czasu

  1. 1268W dokumencie z Rivoli pod Turynem pojawia się nazwa „nibiol”, najstarsza wzmianka o Nebbiolo.
  2. 1832Camillo Benso, hrabia Cavour, zostaje burmistrzem Grinzane i pozostaje nim do 1849 roku.
  3. 1861Turyn zostaje pierwszą stolicą zjednoczonego Królestwa Włoch (do 1865 roku).
  4. 1929W Albie odbywa się targ z nagrodami dla trufli z Langhe, początek dzisiejszych targów trufli.
  5. 1980Barolo i Barbaresco jako jedne z pierwszych we Włoszech otrzymują status DOCG.
  6. 2014Krajobraz winnic Langhe-Roero i Monferrato trafia na listę UNESCO.

Mapa regionu

Gdzie to jest
i co warto znać.

  • TurynStolica regionu nad Padem, dawna siedziba Sabaudii i pierwsza stolica zjednoczonych Włoch.
  • AlbaGłówne miasto Langhe nad rzeką Tanaro, ze średniowiecznymi wieżami i jesiennymi targami trufli.
  • BaroloWioska z zamkiem w sercu Langa del Barolo, jednej z części wpisu UNESCO.
  • Zamek Grinzane CavourŚredniowieczny zamek, w którym gospodarował hrabia Cavour. Dziś mieści muzeum Langhe.
  • RoeroWzgórza na lewym brzegu Tanaro, z Rocche: piaszczystymi urwiskami wyrzeźbionymi przez erozję.
  • AstiMiasto wież i Palio, konnej gonitwy wspominanej w kronikach już w 1275 roku.
  • CanelliMiasteczko nad rzeką Belbo, część wpisu UNESCO. Pod miastem ciągną się historyczne piwnice wydrążone w zboczu.
  • Monferrato i infernotWzgórza wokół Casale Monferrato, gdzie pod domami wykuwano w piaskowcu małe podziemne komory zwane infernot.

Klimat · Gleby · Szczep

Co tworzy
charakter Piemontu.

Klimat

Climate

Kontynentalny, osłonięty przez Alpy: zimy są chłodne i suche, a lata ciepłe. Z południa docierają łagodniejsze, wilgotne masy powietrza znad Morza Liguryjskiego. Jesienią w dolinach, zwłaszcza nad Tanaro, zalegają gęste mgły, od których według popularnego wyjaśnienia wzięła się nazwa Nebbiolo (wł. nebbia, mgła).

Wzgórza o różnej wysokości i wystawie tworzą wiele mikroklimatów. Winnice leżą zwykle na wysokości 150–400 m n.p.m.; najcieplejsze, południowe zbocza zostawia się dla późno dojrzewających szczepów, które zbiera się często dopiero w październiku.

Gleby

Soils

Langhe to dawne dno morza. W miocenie, około 12–5 milionów lat temu, osadzały się tu warstwy, z których powstały margle wapienne (skały z wapienia i gliny) przeplatane piaskami. W Barolo i Barbaresco najczęściej spotyka się tzw. margle z Sant’Agata Fossili, a w okolicach Serralunga d’Alba i Monforte d’Alba gleby są zwięźlejsze, z wkładkami piaskowca.

Na lewym brzegu Tanaro, w Roero, gleby są młodsze (z pliocenu), bardziej piaszczyste i przepuszczalne; trafiają się w nich skamieniałe muszle. W Monferrato występuje pietra da cantoni, miękki piaskowiec, w którym wykuwano infernot.

Szczepy

Grape

Nebbiolo to najważniejszy szczep Piemontu. Pączkuje wcześnie, a dojrzewa bardzo późno, dlatego potrzebuje najlepszych zboczy. Na północy regionu, wokół Novary i Vercelli, nazywa się go Spanna, a w lombardzkiej Valtellinie Chiavennasca.

Najczęściej uprawianym szczepem regionu jest czerwona Barbera; popularne jest też Dolcetto. Wśród białych szczepów najważniejsze są Moscato Bianco z okolic Asti i Canelli, Cortese z Gavi oraz Arneis z Roero, którego nazwę w dialekcie piemonckim tłumaczy się jako „urwis”.

Nazwy pochodzenia

Miejsca chronione
prawem.

DOC i DOCG to włoskie oznaczenia chronionej nazwy pochodzenia. Określają obszar, dozwolone szczepy i zasady uprawy. To nazwy miejsc, nie marki ani konkretni producenci.

Mapa poglądowa regionu Piemont z ponumerowanymi obszarami nazw pochodzeniaMapa poglądowa: numery odpowiadają obszarom obok. Położenie przybliżone, środek każdego obszaru.
  1. 1BaroloDOCGWzgórza na południowy zachód od Alby, 11 gmin wokół wioski Barolo. DOC od 1966, DOCG od 1980 roku.
  2. 2BarbarescoDOCGMały obszar na wschód od Alby: gminy Barbaresco, Neive i Treiso nad Tanaro. DOCG od 1980 roku.
  3. 3RoeroDOCGPiaszczyste wzgórza na lewym brzegu Tanaro, na północ od Alby. DOCG od 2004 roku.
  4. 4Barbera d’AstiDOCGWzgórza prowincji Asti i Alessandria, ojczyzna szczepu Barbera. DOCG od 2008 roku.
  5. 5AstiDOCGWzgórza na południu prowincji Asti, Cuneo i Alessandria, związane z białym szczepem Moscato Bianco. DOCG od 1993 roku.
  6. 6GaviDOCG11 gmin w prowincji Alessandria przy granicy z Ligurią, gdzie uprawia się biały szczep Cortese. DOCG od 1998 roku.
Piemoncka martwa natura: białe trufle na lnianej ściereczce, orzechy laskowe w łupinach, kawałek sera Castelmagno, grissini, pierożki agnolotti, główki czosnku i czekoladki gianduiotto

Kuchnia i tradycje

Trufle, orzechy
i kuchnia Langhe.

  • Biała trufla z AlbyDziko rosnący grzyb Tuber magnatum, szukany jesienią przez poszukiwaczy (trifolau) z psami. Włoską tradycję szukania trufli UNESCO wpisało w 2021 roku na listę niematerialnego dziedzictwa.
  • Nocciola PiemonteOrzechy laskowe odmiany Tonda Gentile (Tonda Gentile Trilobata) z Langhe, Roero i Monferrato, chronione oznaczeniem IGP. Z nich piecze się torta di nocciole.
  • GianduiottoTuryńska czekoladka z pastą orzechową. Według popularnej opowieści orzechy zastąpiły część drogiego kakao w czasach blokady napoleońskiej, a nazwę dała postać karnawałowa Gianduja.
  • CastelmagnoKrowi ser z doliny Grana w prowincji Cuneo, chroniony oznaczeniem DOP. Najstarsza wzmianka o nim pochodzi z 1277 roku.
  • Agnolotti del plinMałe pierożki z nadzieniem mięsnym, zamykane „uszczypnięciem” (plin) palców. Obok nich cienkie jajeczne kluski tajarin.
  • Bagna caudaCiepły sos z czosnku, anchois i oliwy, w którym macza się warzywa. Jesienne i zimowe danie jedzone wspólnie przy stole.

Tradycja

Targi białych trufli w Albie

Od 1929 roku Alba organizuje jesienią targi trufli, które dziś trwają od października do listopada. Otwiera je Palio degli Asini: w pierwszą niedzielę października dzielnice miasta ścigają się na osłach, w żartobliwej odpowiedzi na konne Palio w sąsiednim Asti.

Ciekawostka

1679

Grissini z Turynu

Według tradycji piekarz dworski Antonio Brunero wypiekł pierwsze grissini dla chorowitego młodego księcia Wiktora Amadeusza II, który źle trawił miąższ chleba. Nazwa pochodzi od ghërsa, podłużnego piemonckiego chleba.

Piemont w DORÉ

Ilustrowaną kartę Wine Stories o Piemoncie znajdziesz w DORÉ. Chętnie opowiemy przy niej o krajobrazie Langhe i historii regionu.

O Atlasie · 18+

Strona ma charakter wyłącznie edukacyjny: opisuje krajobraz, historię i kulturę regionu. Jest przeznaczona dla osób pełnoletnich i nie zachęca do spożywania alkoholu.

Źródła